Chuyên đề: 'Rèn luyện kỹ năng đọc và tóm tắt văn bản đối với học sinh lớp 6'

Thứ bảy - 09/10/2010 13:32

Chuyên đề: 'Rèn luyện kỹ năng đọc và tóm tắt văn bản đối với học sinh lớp 6'

 
I/ ĐẶT VẤN ĐỀ
Sinh ra và lớn lên bên dòng sông Hàn thơ mộng, trong những căn nhà chồ rách nát, sống bên những người cha, người mẹ luôn phải vật lộn với cái khó, cái khổ, những đứa con của họ cứ tự lớn lên như hạt lúa, củ khoai; ít được chăm chút. Chính vì điều kiện gia đình như vậy nên những đứa trẻ nơi đây (Nại Hiên Đông - thành phố Đà Nẵng) thích chơi hơn học. Điều đó phần nào nói lên được những khó khăn mà chúng tôi phải gánh vác. Đối với các em việc tiếp thu kiến thức các môn học đã khó, chứ chưa nói đến học tốt môn Ngữ văn. Một môn học trừu tượng, khó hiểu. Hơn nữa đối với học sinh lớp 6 mới chập chững bước từ cấp Tiểu học lên, phương pháp học tập hoàn toàn mới lạ, nhiều em khi giáo viên gọi đọc bài còn phải đánh vần từng chữ, một cách khó khăn, chứ chưa nói đến kĩ năng tóm tắt văn bản. Trước thực trạng ấy,  để giúp cho các em lớp 6 học tốt hơn môn ngữ văn nói chung và có kĩ năng “đọc và tóm tắt văn bản nói riêng’’ Tổ Ngữ văn chúng tôi xin báo cáo chuyên đề “ Rèn luyện kĩ năng đọc và tóm tắt văn bản đối với học sinh lớp 6”
II/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
            Để thục hiện tốt vấn đề nêu trên chúng ta phải cần phải hiểu đọc như thế nào, đọc để làm gi?Và thế nào là tóm tắt văn bản? Sau đây là một số nội dung cần đạt :
I.Đọc:
1. Đọc là cơ sở thâm nhập tác phẩm:
- Muốn nắm bắt được nội dung tác phẩm văn học nhất thiết phải đọc. Đó là một hình thức đặc thù, có tính tính đặc thù của nhận thức văn học. Đọc sẽ kích thích quá trình tâm lí cảm thụ, tri giác tưởng tượng, xúc cảm, đưa người đọc vào thế giới tác phẩm.
- Đọc tác phẩm văn học là đọc cho sáng rõ ý nghĩ, tình cảm, thái độ của nhà văn bằng sức mạnh riêng của việc đoc diễn cảm, người giáo viên dẫn dắt học sinh vào thế giới của tác phẩm văn học một cách dễ dàng, phù hợp với quy luật cảm thụ văn học. Hướng dẫn học sinh đọc đúng giọng điệu là thể hiện được cung bậc cảm xúc của tác giả.
2. Đọc diễn cảm là một phương pháp đọc sáng tạo:
- Từ biết đọc - đến đọc sáng tạo là cả một quá trình rèn luyện đòi hỏi người dạy và người học phải có sự nỗ lực rất lớn.
a) Phương pháp đọc sáng tạo: là phương pháp tiếp nhận nghệ thuật tác phẩm nghệ thuật ngôn từ một cách sáng tạo chủ yếu bằng sự cảm thụ trực tiếp tác phẩm:  phương pháp đọc sáng tạo bao gồm hệ thống biện pháp, cách thức  tổ chức hướng dẫn giảng dạy của giáo viên và những hình thức hoạt động của học sinh. Bản chất của đọc sáng tạo trước hết là đọc lời văn, đọc văn bản ngôn từ của tác phẩm, nó khác với loại văn bản khác phải chú ý đến từng từ, từng câu, từng nhịp điệu, âm hưởng để gây cảm xúc với người đọc, người nghe.
b) Nội dung của phương pháp đọc sáng tạo: có 3 mức độ đọc đó là đọc đúng, đọc hay, đọc diễn cảm.
Đọc đúng: là trả lại hoàn toàn đúng nội dung văn bản. Đọc đúng là giải quyết kĩ năng, năng lực ngôn ngữ cho học sinh, là không được đọc sai văn bản, là quá trình tri giác chính xác văn bản.
Đọc hay: là bước tiếp theo của đọc đúng, phải trên cơ sở đọc đúng, đọc hay mới thành công. Đọc hay là bước đầu chuyển tiếp từ lĩnh vực ngôn ngữ sang lĩnh vực văn chương. Đọc đúng có nghĩa là đọc nghĩa còn đọc hay là đọc ra ý. Khi giảng văn thơ, điều quan trọng là nắm bắt được giọng điệu văn học, tức là đọc được hướng vào giọng điệu của văn bản.
c) Đọc diễn cảm
Đọc diễn cảm là hệ thống phương pháp đọc sáng tạo, bản chất của đọc sáng tạo là xác định mọi quan hệ cảm xúc riêng tư của người đọc về giá trị nội dung và hình thức đọc của tác phẩm. Đọc diễn cảm đòi hỏi cả giáo viên và học sinh phải có cảm xúc. Đọc diễn cảm có tác dụng giúp người ta hiểu được tác phẩm.
3) Tác dụng của phương pháp đọc diễn cảm:
- Đọc diễn cảm có tác dụng phát triển trí tuệ cho học sinh, thông qua việc đọc diễn cảm giúp học sinh khám phá tác phẩm văn chương, giúp học sinh hiểu rõ được giá trị đích thực của tác phẩm văn học.
- Đọc diễn cảm là một phương tiện giáo dục bồi dưỡng đạo đức, thẩm mĩ cho các em học sinh, giúp các em cảm thụ được cái hay, cái đẹp của văn học làm cho các em yêu thích văn học từ đó có ý thức rèn luyện đọc diễn cảm.
Các biện pháp rèn luyện phương pháp đọc - đọc diễn cảm
1) Đọc diễn cảm của thầy:
Việc đọc diễn cảm của người giáo viên dạy văn có vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn học sinh thâm nhập tác phẩm, nên người thầy cẩn phải có sự chuẩn bị kĩ, thầy phải đọc đúng, đọc hay, đọc thật diễn cảm, bộc lộ được cảm xúc của nhà văn. Người giáo viên có thể có nhiều hình thức hướng dẫn học sinh đọc: đọc mẫu, hướng dẫn học sinh đọc, vừa đọc vừa bình vừa tóm tắt tác phẩm, đọc phân vai.
2) Đọc diễn cảm của học sinh:
- Yêu cầu học sinh phải đọc đúng, đọc diễn cảm ở nhà trước, khi đến lớp thầy hướng dẫn học sinh cách đọc, khơi gợi cảm xúc của các em, khích lệ các em đọc một cách hứng thú
II.Tóm tắt Văn Bản:
     Sau khi HS đã đọc và nắm được nội dung tác phẩm GV hướng dẫn HS tóm tắt VB đây là một khâu không thể thiếu trong phần tiếp nhận văn bản, nhất là đối với phần văn học dân gian mà các em hs lớp 6  bước đầu làm quen với việc học văn ở trường THCS.Vậy, tóm tắt văn bản là gì ?
            a.Tóm tắt văn bản là trình bày lại một nội dung của một văn bản gốc theo một mục đích đã định trước.VB tóm tắt thường ngắn hơn so với VB gốc.Việc lựa chọn thông tin để đưa vào văn bản tóm tắt phụ thuộc vào mục đích tóm tắt. Mục đích tóm tắt là nhân tố hàng đầu chi phối việc tóm tắt văn bản.Tuy nhiên, văn bản tóm tắt phải mang tính khách quan, phản ánh trung thực văn bản gốc. Từ đó, học sinh nắm được cái cốt lõi của câu chuyện.
Một số lưu ý khi tóm tắt văn bản:
             - Diễn đạt càng ngắn gọn, càng súc tích càng tốt, loại bỏ những thông tin không cần thiết đối với mục đích tóm tắt.
              - Văn bản tóm tắt phải luôn phản ánh trung thực nội dung văn bản gốc, không thêm thắt những nội dung không có trong văn bản gốc.
              - Người tóm tắt cần diễn đạt theo cách riêng của mình, tránh đến mức tối đa dùng lại các câu, đoạn trong văn bản gốc. Nên dùng câu đủ thành phần.        
b.Một số kĩ năng cần áp dụng trong tóm tắt văn bản:
               - Xác định ý chính, nội dung của mỗi đoạn văn và văn bản.
               - Diễn đạt lại các ý chính và nội dung đó bằng một vài câu thích hợp.
               - Dùng các từ ngữ thích hợp để liên kết các câu lại với nhau  thành một văn bản nhỏ.
3) Kết quả:
Từ những yêu cầu trên, chúng tôi thấy việc đọc diễn cảm và tóm tắt văn bản có tác dụng quan trọng trong việc cảm thụ một tác phẩm văn học trong tiết học văn - chính vì vậy, chúng tôi đã chọn chuyên đề “Đọc diễn cảm và tóm tắt văn bản đối với học sinh lớp 6”. Giờ học văn đã phần nào có hiệu quả.
 - Cô giáo Trần Thị Vương Bình với bài “Em bé thông minh sẽ cụ thể hóa phương pháp đọc diễn cảm và tóm tắt văn bản của giờ văn lớp 6:
 
TUẦN 7
              Tiết 25:        VĂN BẢN:      “Em bé thông minh”(tiết1)
(Truyện cổ tích)
           
1) Những yêu cầu cần đạt:
Thông qua việc đọc diễn cảm giúp học sinh hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyện “Em bé thông minh” - một nhân vật gần gũi với các em (cùng lứa tuổi). Nhân vật là “em bé” trải qua một chuỗi các thử thách từ đó bộc lộ trí thông minh, tài trí hơn người để từ đó học sinh để từ đó học sinh cảm thấy sảng khoái bởi tiếng cười vui vẻ, hồn nhiên, chất phác nhưng không kém phần thâm thúy của nhân dân trong cuộc sống hàng ngày.
            2) Giáo viên hướng dẫn học sinh cảm thụ văn bản thông qua đọc diễn cảm và tóm tắt tác phẩm:
            aHướng dẫn học sinh cảm thụ tác phẩm thông qua việc đọc và tóm tắtVB:
            - Giáo viên đọc diễn cảm (mẫu) sau đó gọi học sinh đọc lại
            - Giáo viên phân vai cho học sinh đọc (học sinh đọc xong giáo viên uốn nắn)
            - GV hướng dẫn  HS tìm hiểu các sự việc chính của văn bản
- Sau khi học sinh tìm các sự việc chính,  giáo viên yêu cầu học sinh tóm tắt văn bản (kết hợp với hình ảnh minh họa -->CNTT)
            (Có thể cho từng em tóm tắt từng đoạn - mỗi đoạn kể về một lần thử thách đối với em bé thông minh, có thể thông qua những bức tranh minh họa học sinh chỉ ra sự việc được minh họa trong tranh và tóm tắt sự việc đó một cách ngắn gọn ) HS làm tốt điều đó, tức là các em đã lĩnh hội được kiến thức của văn bản .
            b.Hướng dẫn Hs tìm hiểu về phần chú thích :
GV cho hs đọc các chú thích SGK và giải thích các từ ngữ cần thiết để hs hiếu được nghĩa của một số từ tạo điều kiện cho các em tiếp thu bài tốt hơn.
c.Hướng dẫn HS đọc để tìm hiểu bố cục văn bản:
            - Giáo viên tiếp tục cho HS đọc (có thể là đọc thầm) để học sinh tìm bố cục văn bản
Ví dụ:Sau khi đọc xong văn bản em thấy câu chuyện được kể gồm có mấy sự việc? Đó là sự việc nào em hãy chỉ ra? HS chỉ ra các sự việc
            Đoạn 1: Từ đầu ...... về tâu vua             : Giải đáp câu đố của viên quan
            Đoạn 2: Tiếp     ...... ăn mừng với nhau : Giải câu đó của vua lần thứ nhất.
            Đoạn 3: Tiếp     ...... rất hậu                   : Giải câu đố thứ hai của vua.
            Đoạn 4:  Còn lại:                                   :    Em bé giải câu đố của sứ thần nước ngoài
- Sau khi học sinh tìm được bố cục của VB, GV có thể nêu câu hỏi: Em có nhận xét gì về mức độ của các lần thách đố và giải đố mà em bé đã trải qua?
HS có thể nhận xét:Thách đố mỗi lần thêm khó, giải đố mỗi lần thông minh tài trí hơn như vậy học sinh nắm được kỹ từng sự việc mà nhân vật em bé phải thực hiện (tích hợp với phần tập làm văn)
            d.Đọc hiểu văn bản:
Ở phần này giáo viên tiêp tục cho HS tìm hiểu  từng phần nhỏ bằng cách đọc, tóm tắt đoạn và tìm hiểu từng sự việc một và cứ như vậy GV kết hợp các phương pháp đọc nêu vấn đề, tóm tắt, bình, gợi mở...cho đến kết thúc bài dạy HS rút được ý nghĩa câu chuyện
Kết luận:
- Dạy văn là quá trình gian nan, học văn lại càng gian nan hơn. Vậy đọc để tiếp cận văn bản là điều cần thiết, nên cần rèn luyện cho học sinh kĩ năng đọc diễn cảm và tóm tắt Vb để làm cơ sở cho việc phân tích tác phẩm(nhất là tác phẩm văn học dân gian) hiểu được cái hay, cái đẹp của tác phẩm, tạo cho giờ học văn sôi nổi, hấp dẫn hơn.
- Trong việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, phương pháp đọc diễn cảm, rèn luyện kỹ năng tóm tắt văn bản đã góp một phần không nhỏ vào việc đổi mới phương pháp dạy học. Nếu nhận thức đầy đủ vai trò tác dụng của phương pháp đọc diễn cảm, rèn kỹ năng tóm tắt tác phẩm thì sẽ làm cho việc dạy học văn phù hợp với đặc trưng bộ môn và tâm lí tiếp nhận của học sinh. Chắc chắn làm cho các em  học sinh sẽ thêm yêu thích bộ môn văn hơn.
         Bài viết còn nhiều thiếu sót mong sự góp ý của quý thầy cô
Sơn Trà, ngày 01 tháng 10 năm 2010
Người viết
Bùi Thị Nga

 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây